İran'da yasal haşhaş ekimi; Ali Haşimi: Pezeşkiyan planın takipçisi

İslam Cumhuriyeti'nin Uyuşturucuyla Mücadele Genel Merkezi'nin eski genel sekreteri Ali Haşimi, 19 Ekim 2026 Pazartesi günü devlet haber ajansı ISNA'ya verdiği demeçte, İslam Cumhuriyeti yetkililerinin İran'da haşhaş ekimini "yasal yoldan" yeniden başlatmayı hedeflediğini, Uyuşturucuyla Mücadele Genel Merkezi'ne başkanlık eden Mesud Pezeşkiyan'ın da bu planı öncelik haline getirdiğini söyledi.

Haşimi'ye göre planın yönetmelikleri onaylandı ve uygulama sürüyor; Tarım Cihadı Bakanlığı ekim kurallarını hazırlıyor ve denetleyecek, Gıda ve İlaç Kurumu ile eşgüdüm de öngörülüyor. Özel sektörden bazı grupların da ekime katılmaya hazır olduklarını açıkladığını belirten Haşimi, amacın ülkenin ihtiyaç duyduğu ilaçların hammaddesini sağlamak olduğunu, kaçakçılığın yolunu açmak ya da tüketimi olağanlaştırmak olmadığını söyledi.

Planın geçmişi ve Mesud Pezeşkiyan'ın rolü

Haşimi, 2004'te Pezeşkiyan Muhammed Hatemi hükümetinde sağlık bakanı ve Uyuşturucuyla Mücadele Genel Merkezi üyesiyken ülkenin afyon ihtiyacının yasal yoldan karşılanması için çaba gösterildiğini ve bu konuda bir politikanın onaylandığını, ancak bu politikanın o hükümetten sonra durduğunu söyledi. Ona göre haşhaş ekimi 1979 devriminden sonra durduruldu ve planın uygulanması yaklaşık 20 yıldır askıda. Asıl engel olarak "büyük dağıtım, tedarik ve kaçakçılık ağlarını" gösteren Haşimi, İran'daki uyuşturucu pazarının cirosunu yaklaşık 37 ila 38 milyar dolar olarak tahmin eden 2016 tarihli bir hesabı da hatırlattı; bu rakam yaklaşık on yıllık ve hesaplama yöntemi belirsiz.

Denetime dair yanıtsız sorular

İslam Cumhuriyeti yetkilileri bu ekimin nasıl denetleneceğini, ne kadar ekime izin verileceğini ve ürünün yasadışı pazara ulaşmasının nasıl önleneceğini şimdiye kadar söylemedi. Diğer ülkelerin deneyimi, yalnızca izin vermenin ürünün yoldan çıkmasını engellemediğini ve üretim, dağıtım ve tüketimin tam denetiminin şart olduğunu gösteriyor. Haşimi'nin, kaçakçılık ağlarının hükümet yapısının bazı bölümlerine sızdığı yönündeki kendi iddiası da şimdiye kadar hiçbir yetkili tarafından yanıtlanmadı; bu iddia denetim sorusunu daha da ciddi kılıyor.

Plan, Gıda ve İlaç Kurumu'nun ilaç kıtlığını gidermek için hammadde ve döviz sıkıntısı bildirdiği, hastanelerin ise ilaç ve donanım eksikliğiyle karşı karşıya olduğu bir dönemde gündeme geliyor.

Uyuşturucuyla Mücadele Genel Merkezi'nin eski genel sekreteri, yasal haşhaş ekimi yönetmeliğinin onaylandığını ve uygulamanın sürdüğünü söylüyor.